DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARININ YERLİ YATIRIMLAR ÜZERİNE ETKİLERİ: TÜRKİYE UYGULAMASI

EROL BULUT, ÇAĞRI COŞKUN
3.858 1.370

Öz


Özet

                Günümüzde gelişmekte olan ülkelerin ekonomik büyüme kapsamında gerekli olan yatırımları gerçekleştirecek sermaye birikimleri yetersizdir. Bu kapsamda söz konusu ülkeler, ihtiyaç duydukları yatırımları gerçekleştirebilmek için yabancı yatırımlara ihtiyaç duymaktadırlar. Bu çalışmada, doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının yerli yatırımlar üzerine etkileri Türkiye ekonomisi kapsamında değerlendirilmiştir. Çalışmada 2002:Q1-2014:Q3 dönemine ait değişkenler kullanılarak zaman serisi analizi yapılmıştır. Bu bağlamda Johansen eşbütünleşme testi uygulaması ile ele alınan değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkinin olup olmadığı tespit edilmiş ve daha sonra Granger nedensellik testi yapılmıştır. Yapılan testlerde elde edilen sonuçlara göre, doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ve GSYH’nin yerli yatırımlar üzerinde uzun dönemli etkisi tespit edilmiştir. Hata düzeltme modelinde yer alan kısa dönem katsayıları incelendiğinde ise, doğrudan yabancı sermaye yatırımlarındaki artışın ilk anda dışlama etkisine neden olduğu, ancak zamanla bu etkinin zayıflayıp tersine dönerek yerli yatırımlar üzerindeki etkisinin pozitif olarak bu dışlama etkisini giderdiği görülmüştür. Nedensellik analizinde elde edilen sonuçlar kapsamında ise, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile birlikte GSYH’nin yerli yatırımlar için önem arz eden göstergeler olduğu sonucuna varılmıştır.


Anahtar kelimeler


Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları, Dışlama ve Artırma Etkisi, Eşbütünleşme

Tam metin:

PDF

Referanslar


Açıkalın, S. (2009). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar ve yurtiçi yatırımlar arasındaki nedensellik ilişkisi, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 1-15.

Agarwal, J. P. (1980). Determinants of foreign direct investment: A survey.welwirtschaftliches archiv, 116(4), 739-773.

Agosin M. R. and Machado, R. (2005). Foreign investment in developing countries: Does it crowd in domestic investment?. Oxford Development Studies, 33(2), 149-162.

Agosin M. R. and Mayer, R. (2000). Foreign investment in developing countries: Does it crowd in domestic investment?. UNCTAD Discussion Paper, 146, 9-16.

Aitken B. J. and Harrison A. E. (1999). Do domestic firms benefit from direct foreign investment? Evidence from Venezuela. American Economic Review, 89(3), 605 618.

Aitken, B. J., Harrison, A. E. and Lipsey, R. E. (1996). Wages and foreign ownership: A comparative Economics, 40(3-4),3-22.

Akdiş, M. (1988). Dünya'da ve Türkiye'de yabancı sermaye yatırımları ve beklentiler. YASED

Yayınları, No:33, 1-17.

Apergis N., Katrakilidis C. P. and Tabakis N. M. (2006). Dynamic linkages between FDI inflows and domestic investment: A panel cointegration approach, Atlantic Economic Journal, 34(4), 385-394.

Arıkan, D. (2006). Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye Yatırımları, İstanbul: Arıkan Yayınevi, 7-43.

Asteriou, D. and Hall, S. G. (2007). Applied econometrics. Londra: palgrave Macmillan, 295-297.

Atan, M., Özağ E. F. ve Kaya, S. (2004). Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının toplam yatırımlar üzerindeki etkisi, Ekonomik Yaklaşım Dergisi, 51(15), 65-71.

Bilgili, F., Düzgün, R. ve Uğurlu, E. (2007). Büyüme, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve yurtiçi yatırımlar arasındaki etkileşim. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(2), 127-152.

Borensztein, E., Gregorio, J. and Lee, J. (1995). How does foreign direct investment affect economic growth?, NBER Working Paper, No: 5057, 1-20.

Bosworth, B. P. and Collins, S. M. (1999). Capital flows to developing economies: implications for saving and investment. Brookings Papers on Economic Activity, 1, 143- 169.

Bozkurt, H. (2007). Zaman serileri analizi. Ankara: Ekin Kitabevi, 91-119.

Candemir, A. (2006). Türkiye’de doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını etkileyen faktörler: Bir uygulama, YASED Yayınları, 62-68, 102.

Candemir, A. (2009). Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını etkileyen faktörler, Ege Akademik Bakış Dergisi, 9(2). 662-667.

Cardoso E. A. and Dornbusch R. (1989). Foreign private capital flows. in: H.B. Chenery T. N., srinivasan eds. Handbook of development economics, Vol. 2, 1387-1439.

Caves, R. E. (1996). Multinational enterprise and economic analysis, Cambridge survey of economic literature, (Second Edition). Cambridge University Pres, 54-60.

Chakrabarti, A. (2001). The determinants of foreign direct investment: sensitivity analyses of cross-country regressions.Kyklos, 5(1), 89-114.

Chakrabarti, A. (2003). A theory of the spatial distribution of foreign direct investment, International Review of Economics and Finance, 12, 149-169.

Çalışkan, Ö. (2003). Dünya yatırım raporu-2002 çerçevesinde doğrudan yabancı yatırımlar üzerine değerlendirmeler, Dış Ticaret Dergisi, 8(27), 80-106.

De Mello and Luiz R. (1999). Foreign direct investment-led growth: Evidence from time series

and panel data. Oxford Economic Papers, 51, 133-151.

Desai, M. A., Foley, C. F. and Hines, J. R. (2005a). Foreign direct investment and the domestic capital stock, American Economic Review Papers and Proceedings, 95(2), 33-38.

Desai, M. A., Foley, C. F. and Hines, J. R. (2005b). Foreign direct investment and domestic economic activity, NBER Working Paper No. 11717, 15-25.

Devlet Planlama Teşkilatı. (2000). Doğrudan yabancı sermaye yatırımları özel ihtisas komisyonu raporu, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, 3-10.

Dickey, D. A. and Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root, Journal Of The American Statistical Association, 74(366), 427–431.

Dickey, D. A. and Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root, Econometrica, 49(4), 1057-1072.

Driffield N. and Hughes D. (2003). Foreign and domestic investment: Regional development or crowding-out?”, Regional Studies, Vol. 37, sf. 277-288.

Enders, W. (1995). Applied econometric time series. Iowa State University, New York: John Wiley & Sons Inc., 239-305, 347-348, 396-400.

Engle, R. F. and Granger, C. W. J. (1987). Cointegration and error correction: Representation, estimation and testing, Econometrica, 55(2), 251-276.

Erçakar, M. E. ve Karagöl, E. T. (2011). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar. SETA Analiz

Dergisi, (33), 1-30.

Feldstein, M. (1995). The effects of outbound foreign direct investment on the domestic capital stock, In M. Feldstein, J. R. Hines, Jr. and Hubbard,R. G. (eds.), The effects of taxation on multinational corporations, University of Chicago Press, 43-63.

Fry, M. J. (1993). Foreign direct investment in a macroeconomic framework: Finance, efficiency, incentives and distortions. Policy research working papers, WPS 1141, The World Bank, 15-26.

Gövdere, B. (2003). Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının belirleyicilerinin günümüzdeki

geçerliliği, Dış ticaret dergisi, Sayı: 28, 26-41.

Granger, C. W. J. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods, Econometrica, 37(3), 424-438.

Granger, C. W. J. and Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econometrics, Journal of Econometrics, 2(2), 111-120.

Gujarati, D.N. (2001). Basic econometrics, (2. Baskı). New York: MC-Graw-Hill,Inc., 713-726, 817.

Hazine Müsteşarlığı, (2007). Uluslararası doğrudan yatırımlar 2006 yılı raporu, Ankara: Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü, 13-14.

Hazine Müsteşarlığı. (2008). Uluslararası doğrudan yatırımlar 2007 yılı raporu, Ankara: Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü, 5-6.

Hazine Müsteşarlığı. (2011). Uluslararası doğrudan yatırımlar 2010 yılı raporu, Ankara: Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü.15-20.

Hejazi, W. and Pauly, P. (2003). Motivations for FDI and domestic capital formation. Journal of International Business Studies, 34(3), 282-289.

Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors, Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2-3), 213-254.

Johansen, S. and Juselius, K. (1990). Maximum likelihood estimation and inference on cointegration-with applications to the demand for money, Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52(2), 169-210.

Kazgan, G. (2009). Tanzimat’tan 21.yüzyıla Türkiye ekonomisi birinci küreselleşmeden ikinci küreselleşmeye, (4.Baskı), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 246.

Kim, D. D. and Seo, J. S. (2003). Does FDI inflow crowd out domestic investment in Korea?, Journal of Economic Studies, 30(6), 605–622.

Kumar, N. and Pradhan, J. P. (2002). Foreign direct investment, externalities and economic growth in developing countries: some empirical explorations and implications for WTO negotiations on investment, RIS Discussion Papers, 1-37.

Kurtaran, A. (2007). Doğrudan yabancı sermaye yatırım kararları ve belirleyicileri, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2),367-382.

Kutlar, A. (2007). Ekonometriye giriş, (1. Baskı), Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Kwiatkowski, D. P., Phillips, C. B., Schmidt, P. and Shin, Y. (1992). Testing the null hypothesis of stationarity against the alternative of a unit root, Journal of Econometrics, Vol.54, 159-178.

Markusen, J. R. and Venables, A. J. (1997). Foreign direct investment as a catalyst for industrial development, NBER Working Paper, No.6241, 4-23.

OECD. (2002). Foreign direct investment for development, 9-10.

Phillips, P.C.B. and Perron, P. (1988). Testing for a unit Root in time series regression, Biometrica, Vol: 75(2), 335-346.

Tarı, R. (2010). Ekonometri, (6. Baskı), Kocaeli: Umuttepe Yayınları.

Tomak, D. (2006). Dolaysız yabancı sermaye yatırımları ve Türkiye. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

UNCTAD. (2005).World investment report 2005: transnational corporations and the internationalization, New York and Geneva, 297-298.

UNCTAD. (2006).World investment report 2006: FDI From developing and transition economies: Implications for development, U.N. Publications, New York and Geneva, 17-18.

Wang, P. (2003). Financial econometrics methods and models. London: Routledge, 16.

YASED Uluslararası yatırımcılar derneği. (2014). 2013 Yıl Sonu Uluslararası Doğrudan Yatırımlar Değerlendirme Raporu, No:4, 4-5.

İnternet: Hazine Müsteşarlığı, Veri dağıtım sistemi.(https://hmvds.hazine.gov.tr/), 22 Ocak 2015’de alınmıştır.

İnternet: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, EVDS (Elektronik Veri Dağıtım Sistemi), (http://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TCMB+TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikl er/Elektronik+Veri+Dagitim+Sistemi+EVDS1), 2 Şubat 2015’de alınmıştır.

İnternet: UNCTAD.(http://unctad.org/en/Pages/Statistics.aspx), 8 Şubat 2015’de alınmıştır.