Türkiye’de Kamu Mali Yönetiminin Yapısal Uyarlanması: Bütçe Reformu ve Kamu Örgütlenmesinde Dönüşüm

Ahmet Barbak
4.089 1.860

Öz


Bu çalışmanın amacı, Türkiye ile Dünya Bankası arasında 1995 yılında imzalanan “Kamu Mali Yönetimi Projesi” anlaşması kapsamında yeniden yapılandırılan yeni kamu harcaması sisteminin bütçe sürecine, kamu örgütlenmesine ve devlet aygıtına etkisini göstermektir. Çalışma kapsamında, başlangıçta, genel olarak bütçe reformu kavramının ne anlama geldiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Zira bütçe reformu olarak adlandırılan olgu, 1990’larda, yönetişim ilkelerine uygun olarak Kamu Mali Yönetimi Projesi kapsamında ortaya çıkmıştır. Bu nedenle, 1990’lardaki bütçe reformu, sadece bütçe süreçlerinin yeniden yapılandırılmasını değil, aynı zamanda kamu yönetimi ve devlet aygıtının da yönetişim yaklaşımı temelinde dönüşümünü amaçlamıştır. Bu kapsamda, bu dönüşümün dinamiklerine ve sonuçlarına işaret etmek maksadıyla, Kamu Mali Yönetimi Projesi ile Türkiye’de bütçe sürecindeki yasal ve yönetsel değişiklikler yapısal olarak tahlil edilmiştir.

Anahtar kelimeler


Yapısal Uyarlama, Kamu Mali Yönetimi, Bütçe, Reform, Dünya Bankası

Tam metin:

PDF

Referanslar


Altuğ, F. (1999). Kamu Bütçesi, Bursa: Ezgi Kitabevi Yayınları.

Anders, K. (2001). Beyond Results: Accontability, Discretion and Performance Budget Reform, NY, USA: Elseiver Science.

Avrupa Birliği, Türkiye’nin Katılım Yönünde İlerlemesi Üzerine Komisyon’un 1998 Düzenli Raporu, http://www.bumko.gov.tr/TR/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F88 92433CFFA 79D6F5E6C1B43FF61F70684EA364C1E., (Erişim: 02.05.2010).

Avrupa Birliği, Türkiye’nin Katılım Yönünde İlerlemesi Üzerine Komisyon’un 1999 Düzenli Raporu, http://www.bumko.gov.tr/TR/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892 433CFFA 79D6F5E6C1B43FF61F70684EA364C1E., (Erişim: 02.05.2010).

Avrupa Birliği, Türkiye’nin Katılım Yönünde İlerlemesi Üzerine Komisyon’un 2000 Düzenli Raporu, http://www.bumko.gov.tr/TR/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892 433CFFA79D6F5E6C1B43FF61F70684EA364C1E., (Erişim: 02.05.2010).

Coşkun, G. (1976). Bütçe Reformu Nedenleri ve Program Bütçe Sistemi, Ankara: Sevinç Matbaası.

Çataloluk, C. (2008). Batı Toplumlarında Toplumsal Yapı Değişimleri ve Bütçe Hakkının Gelişimi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10 (2), 72-94.

Dileyici, D.&Özkıvrak, Ö. (2001). Bütçe Anlayışındaki Değişim Süreci: Denk Bütçe İlkesinin Erozyonu ve Açık Bütçe Politikası, Kamu Tercihi ve Anayasal İktisat Dergisi, 3 (1), 93-115.

DPT (1963). Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963-1967), Ankara, http://ekutup.dpt.gov. tr/plan1.pdf., (Erişim: 01.04.2010).

DPT (1968). İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1968-1972), Ankara, http://ekutup.dpt.gov.tr /plan2.pdf., (Erişim: 01.04.2010).

DPT (1995). VII. Beş Yıllık Kalkınma Planı (1996-2000), Ankara, http://ekutup.dpt.gov.tr /plan/vii/plan7. pdf., (Erişim: 19.04.2010).

DPT (2000). VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planı Kamu Mali Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması ve Mali Saydamlık Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara.

DPT (2006). Kamu İdareleri İçin Stratejik Planlama Kılavuzu (2. Sürüm), Ankara.

Efe, Z. Z. (2007). Uluslar arası Uygulamalar Işığında Çok Yıllı Bütçeleme, Bütçe Dünyası, 2 (25), 68-79.

Eren, E. (2005). Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası, 7. baskı, İstanbul: Beta Basım Yayım ve Dağıtım A.Ş.

Fayol, H. (1939). Sınaî ve Umumî İşlerde İdare, (çev. M. Asım Çalıkoğlu), İstanbul: İnhisarlar Matbaası.

Fişek, K. (2005). Yönetim, 3. baskı, Ankara: Paragraf Yayınevi.

Güler, B.A. (2005). Yeni Sağ ve Devletin Değişimi: Yapısal Uyarlama Politikaları 1980-1995, 2. baskı, Ankara: İmge Kitabevi.

Güler, B.A. (2005). Sosyal Devlet ve Yerelleşme, http://www.yayed.org.tr/resimler/ekler /fa0860e83a4c3a7_ek.pdf., (Erişim: 20.04.2010).

Wildavsky, A. (2001). Budgeting and Governing, New Jersey, USA: Transaction Publishers.

IMF (1997). Turkey-Recent Economic Developments and Selected Issues, Staff Country Report, No: 97/110, http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/1997/cr97110. pdf., (Erişim: 01.05.2010).

IMF (1998). Turkey-Recent Economic Developments and Selected Issues, Staff Country Report, No: 98/104, http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/1998/cr98104. pdf., (Erişim: 01.05.2010).

Jayarajah, C.&Branson, W.H. (1995). Structural and Sectoral Adjustment: World Bank Experience, 1980-92, USA: The World Bank.

Khan, A.&Hildreth, W.B. (Ed.) (2002). Budget Theory In The Public Sector, USA: Greenwood Publishing Group.

Karcı, Ş.M. (2008). Yeni Kamu İşletmeciliği Yaklaşımının Temel Değerleri Üzerine Bir İnceleme, Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, (16), 40-64.

Kepenek, Y.&Yentürk, N. (2000). Türkiye Ekonomisi, 10. basım, İstanbul: Remzi Kitabevi.

Koçel, T. (2003). İşletme Yöneticiliği, 9. bası, İstanbul: Beta Basım Yayım ve Dağıtım A.Ş.

Maliye Bakanlığı (2009). Performans Programı Hazırlama Rehberi, Ankara.

Maliye Bakanlığı (2004). Performans Esaslı Bütçeleme Rehberi (Pilot Kurumlar İçin Taslak), Ankara.

Nguemegne, J.P. (2007). Budget, Economic Growth And Social Development In Cameroon: An Exploratory Study of Public Budget Trend, Economic Growth and Social Development Indicators’ Trends From FY 1989/90 to FY 2000/011., Southern Interdisciplinary Rountable on African Studies (SIRAS) Conference, USA: The Kentucky State University, http://www.unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/AAPAM/ UNPAN029874.pdf., (Erişim: 16.04.2010).

Nye, R.K. (2007). Revealing Indirect Links Between Budget Execution and Mission Effectiveness, Association for Budgeting and Financial Management Conference (October 25-27, 2007), http://www.cviog.uga.edu/services/research/abfm/nye.pdf., (Erişim: 12.04.2010).

Orhaner, E. (2007). Kamu Maliyesi, Ankara: Siyasal Kitabevi.

Övgün, B. (2009). Kalkınma Planlamasından Stratejik Planlamaya, Kamu Yönetimi: Yapı İşleyiş Reform, 145-164, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.

TBMM, Tutanak Dergisi, Dönem: 22, Cilt: 32, Yasam Yılı: 2, 26. Birleşim (10 Aralık 2003), http://www.tbmm.gov.tr/tutanak/donem22/yil2/bas/b026m.htm., (Erişim: 18.05.2010).

T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı (1999). IMF Niyet Mektubu, 9 Aralık 1999, http://www.imf.org/external/ np/loi/1999/120999.htm., (Erişim: 02.05.2010).

T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı (2000a). IMF Niyet Mektubu, 10 Mart 2000, http://www.imf.org/external/np/loi/2000/tur/01/index.htm., (Erişim: 02.05.2010).

T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı (2000b). IMF Niyet Mektubu, 22 Haziran 2000, http://www.imf.org/external /np/loi/2000/tur/02/index.htm., (Erişim: 02.05.2010).

T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı (2001). IMF Niyet Mektubu, 03 Mayıs 2001, http://www.imf.org/external/ np/loi/2000/tur/01/index.htm., (Erişim: 02.05.2010).

TODAİE (1966). Merkezi Hükümet Teşkilatı Kuruluş ve Görevleri (Merkezi Hükümet Teşkilatı Araştırma Projesi Yönetim Kurulu Raporu), 2. baskı, Ankara.

TODAİE (1972). İdarenin Yeniden Düzenlenmesi İlkeler ve Öneriler (İdari Reform Danışma Kurulu Raporu), Ankara: Sevinç Matbaası.

TODAİE (1991). Kamu Yönetimi Araştırma (KAYA) Genel Rapor, Ankara: TAKAV Yayıncılık.

TODAİE (1992). Kamu Yönetimi Araştırma (KAYA) Projesi Mali ve Ekonomik Kuruluşlar Araştırma Grubu Raporu, Ankara: DİE Matbaası.

Tosun, E. (2004a). Program Bütçe ve Program Bütçe Tecrübesi Işığında Yeni Bütçe Anlayışı, Bütçe Dünyası Dergisi, 2 (19), 3-14.

Tosun, E. (2004b). Bütçe Terimleri Sözlüğü, Devlet Bütçe Uzmanları Derneği, Ankara: Neyir Matbaacılık.

Tügen, K.&Özen, A. (2004). Çok Yıllı (Orta Vadeli) Bütçeleme Sistemi ve Uygulamaları, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (3), 113-136.

World Bank (1995). Loan Agreement (Public Financial Management Project) Between Republic of Turkey and International Bank For Reconstruction And Development, October 11, 1995, Loan Number 3942 TU, http://www.wds.worldbank.org/external/ default/WDSContentServer/WDSP/ECA/2004/12/15/C7CF71FAC798FA4285256F03000CA235/1_0/Rendered/PDF/C7CF71FAC798FA4285256F03000CA235.pdf., (Erişim: 21.04.2010).

World Bank (1996). Turkey-Challenges for Adjustment (Volume I-Main Report), Report No. 15076-TU, April 1, 1996, http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContent Server/WDSP/IB/1996/04/01/000009265_3961022105720/Rendered/PDF/multi0page.pdf., (Erişim: 28.04.2010).

World Bank (1999). Staff Appraisal Report Volume 1 Of 3 Republic of Turkey Public Financial Management Project Main Report (Report No. 14656-TU), August 29, 1995, http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1995/08/ 29/000009265_3961029212404/Rendered/PDF/multi0page.pdf., (Erişim: 21.04.2010).

World Bank (2000). Progress Toward the Unification of Europe, USA.

World Bank (2001). Turkey Public Expenditure and Institutional Review (Reforming Budgetary Institutions for Effective Government), Report No. 22530-TU, August 20, 2001, USA.

World Bank (2003). Implementation Completion Report (SCL-39420; PPFB-P2730) On A Loan in The Amount Of US $62 Million to The Republic of Turkey For A Public Finance Management Project, Report No: 25572, June 6, 2003, http://www.wds. worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2003/06/27/000090341_20030627140004/Rendered/PDF/25572.pdf., (Erişim: 20.04.2010).

Yuluğ, M. (1970). Budget Reform in Developing Countries With Special Reference to Turkey, Ankara: Şark Matbaası.

http://www.nisanyansozluk.com/?k=b%C3%BCt%C3%A7e., (Erişim: 23.02.2010).

http://www.ekodialog.com/Makaleler/imf_ile_nereye_kadar.html.,

(Erişim: 18.04.2010).

http://www.wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/ECA/2004/12/15/C97BEFAA684A540E85256F03000CA2AE/1_0/Rendered/PDF/C97BEFAA684A540E85256F03000CA2AE.pdf., (Erişim: 20.04.2010).

http://web.worldbank.org/external/projects/main?pagePK=64312881&piPK=64302848&theSitePK=4094& Projectid=P035759., (Erişim: 20.04.2010).

http://www.worldbank.org.tr/external/projects/main?pagePK=64283627&piPK=73230&theSitePK=361712&menuPK=361747&Projectid=P035759., (Erişim: 20.04.2010).

http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2003/06/ 06/0000 94946_03052804025110/Rendered/PDF/multi0page.pdf., (Erişim: 20.05.2010).

http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2002/04/ 18/000094946_02041804122851/Rendered/PDF/multi0page.pdf., (Erişim: 20.05.2010).

http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/ECA/2004/12/15 /7ACEC7023612978B85256F030017148E/1_0/Rendered/PDF/7ACEC7023612978B85256F030017148E.pdf., (Erişim: 20.05.2010).

http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2008/07/ 18/000333037_20080718002628/Rendered/PDF/ICR5420P0705610Box327409B01PUBLIC1.pdf., (Erişim: 20.05.2010).

http://www2.tbmm.gov.tr/d22/1/1-0692.pdf., (Erişim: 13.05.2010).

http://info.worldbank.org/etools/docs/library/37489/ProjectConceptDocument.pdf. (Erişim, 20.04.2010).

http://www.worldbank.org.tr/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/TURKEYEXTN/0,,contentMDK:22569281~menuPK:50003484~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:361712,00.html., (Erişim: 08.05.2010).